ArthritisHeal onderzoekt nieuwe strategie tegen OA en RA

ArthritisHeal is de naam van een vierjarig internationaal project dat op 1 maart jl. van start ging in het LUMC. Doel is om met een nieuwe aanpak en vanuit verschillende vakgebieden te zoeken naar nieuwe behandelingen voor osteoartritis (OA) en reumatoïde artritis (RA). ‘We willen anti-inflammatoire lipiden inzetten als potentiële behandeling voor de twee ziekten’, vertelt onderzoekscoördinator dr. Martin Giera, hoofd van de metabolomics-groep in het Center for Proteomics & Metabolomics (CPM) van het LUMC.

Het project heet voluit ‘Establishing the molecular fundamentals of arthritic diseases – a step forward to Heal Arthritis’. Giera is apotheker/chemicus en heeft het project zo’n drie jaar geleden in de steigers gezet, samen met een reumatoloog in het LUMC. ‘We hebben onze netwerken gecombineerd en zo onze twee vakgebieden bij elkaar gebracht. In het project gaan we OA en RA vanuit verschillende kanten onderzoeken, zowel klinisch als chemisch en in diermodellen. Voor dit project worden twaalf promovendi aangenomen uit verschillende landen. In november is er een kick-off meeting in het LUMC waarbij zij allemaal aanwezig zullen zijn.’

Wel of geen ontsteking

Over RA is volgens Giera al veel bekend, maar over OA niet. Het is bijvoorbeeld nog onduidelijk of OA een ontstekingsziekte is. ‘Daarin zien we verschillen tussen patiënten: bij de een is het wel een ontstekingsziekte, bij de ander juist niet. Dat roept de vraag op hoe we dat kunnen testen. Er zijn enkele markers, maar die geven niet altijd antwoord. Het verschil tussen patiënten wordt des te belangrijker vanwege de ontwikkeling naar personalized medicine. Het wordt relevanter of je in de behandeling ontstekingscomponenten moet meenemen. Bijvoorbeeld het inzetten van prednison heeft weinig zin als de patiënt geen ontsteking heeft.’

Het onderzoek in het project richt zich met name op het lipidenmetabolisme. Het afgelopen decennium is het volgens Giera duidelijk geworden dat dat een rol speelt bij tientallen ziektes, vooral ontstekingsziekten. ‘Lipiden zijn belangrijke signaalmoleculen bij ontstekingsprocessen. Het ontstaan van een ontsteking is moleculair-chemisch vrij goed in kaart gebracht, met een rol voor bijvoorbeeld prostaglandines en leukotrienen. Bestaande NSAID’s remmen dat soort pro-inflammatoire moleculen en werken daardoor ontstekingsremmend. Maar dit is geen zinvolle behandeloptie voor chronische ontstekingen. Daarbij moeten we proberen om de ontsteking weer uit te schakelen. Dat kan misschien door de goede lipiden te verhogen. We gaan dus geen pro-inflammatoire moleculen remmen, maar juist anti-inflammatoire moleculen stimuleren.’

In kaart brengen

Voor deze nieuwe aanpak is het van belang om het lipidenmetabolisme achter RA en OA beter te begrijpen. Giera vertelt dat er binnen het consortium al diermodellen zijn en tevens data uit klinische studies, verkregen in het LUMC en elders. ‘Er komt nu samenwerking tussen onder anderen clinici, medisch biologen, chemici en data-analisten. Stap 1 is het gezamenlijk in kaart brengen van het lipidenmetabolisme bij RA en OA: welke biologische processen zijn omhoog of omlaag gereguleerd en hoe kunnen we daarop inspelen?’

Giera heeft eerder ervaring opgedaan op de Harvard Medical School, op de afdeling van ontstekingsdeskundige dr. Charles Serhan. Daar leerde hij meer over het ‘uitzetten’ van ontstekingen. Inmiddels zijn er meer groepen die daar onderzoek naar doen. Het gaat daarbij vooral om PUFA’s, oftewel meervoudig onverzadigde vetzuren, waarvan bekend is dat die substraat kunnen zijn voor de aanmaak van anti-inflammatoire lipiden. ‘Over de precieze rol van PUFA’s bestaat nog discussie, maar het menselijk lichaam heeft in ieder geval wel de juiste enzymen om anti-inflammatoire lipiden te maken. In mijn onderzoeksgroep in het LUMC hebben we PUFA’s onderzocht in muizen. We zagen een ophoping van metabolieten van PUFA’s en een anti-inflammatoir effect. We hebben hierover een artikel ingediend voor publicatie in een wetenschappelijk tijdschrift. We zijn dus met het onderzoek al een beetje op weg en kunnen dit binnen het consortium breder gaan testen.’

Taken verdelen

De komende maanden en bij de kick-off bijeenkomst zullen taken binnen het samenwerkingsverband worden verdeeld: wie kan wat doen en hoe kunnen de groepen elkaar versterken? ‘Alle onderzoeksgroepen binnen het consortium hebben al interessante onderdelen en deskundigheid wat betreft OA of RA’, aldus Giera. ‘Dat gaan we bij elkaar brengen. Ik verwacht dat we vooral na de kick-offbijeenkomst echt van start zullen gaan.’

Het project biedt kansen voor toekomstige samenwerking tussen verschillende disciplines. Giera hoopt dat nieuwe therapeutische targets worden gevonden en dat een nieuwe behandelstrategie kan worden ontwikkeld. ‘Genezing van de aandoeningen zullen we tijdens het project zeer waarschijnlijk niet bereiken. Maar ik denk wel dat we metabole pathways kunnen beschrijven die in de toekomst tot een behandeling kunnen leiden. Of dat we nieuwe biomarkers kunnen vinden die OA-patiënten met een inflammatoire component onderling kunnen onderscheiden. Voor OA-patiënten is die behoefte groter, omdat RA al goed is te behandelen met TNF-alfaremmers en andere medicijnen. Voor OA is er nog geen geneesmiddel, dus behandelaars hebben slechts beperkte mogelijkheden om iets voor deze patiënten te doen. En OA zal gezien de vergrijzing alleen maar toenemen.’

Boeiend

Giera zelf vindt vooral de fundamentele kant van het project spannend, omdat hij met zijn onderzoeksgroep vanuit de chemische hoek al werkt aan anti-inflammatoire lipiden. Zo zijn er al nieuwe moleculen ontwikkeld die ontstekingsresolutie kunnen verhogen. ‘Ik vind het boeiend om zulke moleculen te testen in onze modellen en om te onderzoeken hoe pathways veranderen als OA of RA chronisch wordt. En uiteraard is het mooi om met verschillende onderzoeksgroepen samen te werken aan dit project.’



Aandachtsgebied:

RA

Onderwerp:

osteoartritis

U heeft nog enkele gratis artikelen binnen reumatologie. Maak uw account aan om ongelimiteerd te lezen.