Nieuwe biomarkers in urine en bloed voor de diagnostiek van prostaatkanker

De stijgende incidentie van prostaatkanker sinds eind vorige eeuw is grotendeels te wijten aan het gebruik van prostaatspecifiek antigeen (PSA). Hoewel prostaatkanker in een vroeger stadium kan worden gediagnosticeerd door gebruik van PSA, leidt de lage specificiteit tot veel overdiagnostiek. Met het oog op deze tekortkoming vindt er veel onderzoek plaats op het gebied van prostaatkankerbiomarkers, wat heeft geresulteerd in de ontdekking en implementatie van nieuwe biomarkers in urine en bloed voor de diagnostiek van prostaatkanker. Daarnaast zijn prostaatkankerbiomarkers en circulerende tumorcellen als predictieve markers voor behandelrespons en overleving een belangrijk aandachtsgebied bij patiënten met castratie-resistente prostaatkanker.

Nieuwe urinebiomarkertest
Urine is een biomarkersubstraat dat op een niet-invasieve manier kan worden verkregen, waarbij de eerst geloosde urine prostaatcellen bevat die representatief kunnen zijn voor de biochemische processen die in de prostaat plaatsvinden. In een prospectief onderzoek van Dijkstra en collega’s, wordt aangetoond dat het verrichten van een rectaal toucher resulteert in hogere biomarkerwaarden in de urine.1 In een ander onderzoek van dezelfde onderzoeksgroep wordt aangetoond dat ongefractioneerde urine het beste substraat is voor biomarkerbepaling ten opzichte van urinesediment of urine-exosomen.2 Vervolgens beschrijven Dijkstra en collega’s in twee prospectieve, multicenterstudies (n = 905) de detectie en validatie van een risicomodel voor het identificeren van hooggradig prostaatkanker (Gleason-score ≥ 7) middels een biomarkerpanel in de urine.3 De resultaten van het eerste cohort werden gebruikt voor het ontwikkelen van het model en werden gevalideerd in een onafhankelijk tweede cohort.

De hoogste area under the curve (AUC) voor de detectie van hooggradige prostaatkanker werd gezien voor de combinatie van de biomarkers HOXC6 en DLX1. De combinatie van deze biomarkers met klinische risicofactoren (leeftijd, PSA, PSA-dichtheid, rectaal toucher, familiegeschiedenis voor prostaatkanker en voorgaande prostaatbiopten) in een logistisch regressiemodel resulteerde in een AUC van 0,86 (95%-BI 0,80-0,92) voor de detectie van hooggradige prostaatkanker. Een tweede model – waarbij de bevindingen van het rectaal toucher werden uitgesloten om in het model alleen objectieve variabelen te betrekken – had een AUC van 0,90 (95%-BI 0,85-0,95). Decision curve-analyse liet zien dat gebruik van deze risicoscore kan resulteren in 42% minder biopten met een negatief voorspellende waarde van 98%. Een kosteneffectiviteitsanalyse liet vervolgens zien dat het gebruik van deze score zou kunnen leiden tot een betere kwaliteit van leven en dat kosten zouden kunnen worden bespaard ten opzichte van de huidige diagnostische strategie.4

Biomarkers bij castratie-resistente prostaatkanker
Theoretisch gezien zullen alle patiënten met gemetastaseerd prostaatkanker die medicamenteuze of chirurgische castratie hebben ondergaan een castratie-resistent prostaatkanker (CRPC)-stadium ontwikkelen. Hoewel de therapeutische opties voor deze groep patiënten zich snel ontwikkelen, is hierin het voornaamste gebrek het ontbreken van een betrouwbare marker voor respons op behandeling en overleving. Circulerende tumorcellen in het bloed zijn momenteel de meest betrouwbare surrogaat eindpuntmarkers voor overleving. In een pilotstudie laten Dijkstra en collega’s zien dat prostaat(kanker)specifieke biomarkers (KLK3, PCA3, TMPRSS2-ERG) meetbaar zijn in mononucleaire cellen in het bloed en dat deze markers responderen op docetaxel-behandeling.5 Een vervolgstudie bij CRPC-patiënten is momenteel gaande, waarbij er met name naar celvrij DNA wordt gekeken als mogelijke prognostische markers voor overleving.

Samengevat
De nieuwe moleculaire urinetest is veelbelovend in de diagnostiek naar mannen met hooggradig prostaatkanker en implementatie van deze risicoscore zou prostaatbiopten kunnen uitsparen en gezondheidskosten kunnen reduceren. Tevens is aangetoond dat prostaat(kanker)specifieke biomarkers kunnen worden gemeten in het bloed van CRPC-patiënten. Dit is mogelijk een belangrijke stap voorwaarts in de zoektocht naar betrouwbare markers voor therapierespons en overleving.


Geef een reactie

  • Bronverwijzing
    1. Dijkstra S, Birker IL, Smit FP, et al. Prostate cancer biomarker profiles in urinary sediments and exosomes. J Urol. 2014;191:1132-8.
    2. Hendriks RJ, Dijkstra S, Jannink SA, et al. Comparative analysis of prostate cancer specific biomarkers PCA3 and ERG in whole urine, urinary sediments and exosomes. Clin Chem Lab Med. 2016;54:483-92.
    3. Van Neste L, Hendriks RJ, Dijkstra S, et al. Detection of High-grade Prostate Cancer Using a Urinary Molecular Biomarker-Based Risk Score. Eur Urol. 2016;70:740-8.
    4. Dijkstra S, Govers TM, Hendriks RJ, et al. Cost-effectiveness of a new urinary biomarker-based risk score compared to standard of care in prostate cancer diagnostics - a decision analytical model. BJU Int. 2017.
    5. Dijkstra S, Leyten GH, Jannink SA, et al. KLK3, PCA3, and TMPRSS2-ERG expression in the peripheral blood mononuclear cell fraction from castration-resistant prostate cancer patients and response to docetaxel treatment. Prostate. 2014;74:1222-30.

Aandachtsgebied:

Prostaatkanker

Onderwerp:

biomarker PSA

Tweet about this on TwitterShare on LinkedInShare on FacebookEmail this to someonePrint this page

Er zijn nog X gratis artikelen beschikbaar in Y

U heeft nog 2 gratis artikelen binnen oncologie