Online applicatie verbetert de voorlichting aan patiënten

Goede voorlichting aan patiënten voorafgaand aan een coloscopie verbetert de naleving van de instructies voor de darmvoorbereiding. Computergeassisteerde voorlichting middels video- en 3D-animaties blijkt een nuttige aanvulling op of vervanging van counseling door een verpleegkundige of arts. Dr. Paul Boekema, MDL-arts in Máxima Medisch Centrum, heeft nog geen eigen ervaringen met deze online voorlichting, maar verwacht hier veel van. Deze verwachting is onder andere gebaseerd op een onderzoek uit Alkmaar.

Een adequate darmvoorbereiding is cruciaal voor het kunnen uitvoeren van een coloscopie. Het vooruitzicht op een coloscopie en de intensieve voorbereiding die daaraan voorafgaat, kan leiden tot een oncomfortabel gevoel of zelfs angst bij de patiënt. Daarom moet de patiënt in dit traject goed begeleid worden en voorafgaand aan een coloscopie duidelijke informatie en instructies krijgen. Goede voorlichting aan de patiënt zorgt in het algemeen niet alleen voor een grotere tevredenheid, maar ook voor een betere darmvoorbereiding.

Nieuwe online voorlichtingsprogramma’s

Traditiegetrouw zijn verschillende educatieve hulpmiddelen, zoals informatieve folders, cartoons en video’s beschikbaar als voorlichtingsmateriaal. Deze hulpmiddelen zijn in verschillende mate effectief gebleken in het kader van de counseling voorafgaand aan een coloscopie.1

In het huidige tijdperk van informatietechnologie met internet, sociale media en open access-bronnen zijn computers onlosmakelijk verbonden met het zoek- en verzamelgedrag van patiënten voor medische instructies. Internet is immers snel, gemakkelijk te gebruiken en alomtegenwoordig. Deze online ontwikkelingen hebben geresulteerd in online voorlichtingsprogramma’s, waarin bovengenoemde modaliteiten gecombineerd worden. Dergelijke computer-geassisteerde instructies (CAI) zijn beschikbaar op de computer en smartphone. Patiënten zijn over het algemeen tevreden over de verstrekte informatie. Daarbij is het wel belangrijk dat de voorlichting op een juiste manier wordt gegeven.2

Er is weinig bewijs dat het gebruik van CAI in het kader van de darmvoorbereiding effectief is. In de Noordwest Ziekenhuisgroep te Alkmaar is onlangs een pilotonderzoek uitgevoerd naar de effectiviteit van CAI in het kader van de voorlichting voorafgaand aan coloscopie. De uitkomsten van deze studie toonden onder andere dat CAI resulteert in een goede darmvoorbereiding, die vergelijkbaar is met het face-to-facecontact met een verpleegkundige (zie onderaan ‘Pilotstudie uit Alkmaar’).3

Digitalisering in de praktijk

Mede door het bevolkingsonderzoek naar colorectaal carcinoom is het aantal uitgevoerde coloscopieën in de afgelopen jaren flink toegenomen. “In ons ziekenhuis krijgen bijna 1000 mensen per jaar een oproep voor een coloscopie”, vertelt Boekema. “In het verleden stond alleen op papier vastgelegd dat een bepaalde patiënt over 3 of 5 jaar moest terugkomen voor een nieuwe scopie.”

De voorbereiding van een coloscopie kan tegenwoordig door de toepassing van de nieuwe applicatie online plaatsvinden. De mensen krijgen daarbij een digitale uitnodiging via hun e-mailadres. Vervolgens moeten ze inloggen op een website. “Dat is allemaal heel makkelijk”, geeft Boekema aan. “Op die site moeten ze een vragenlijst doorlopen over alle zaken die relevant zijn voor de scopie en krijgen ze informatiefilmpjes te zien. Op grond daarvan kunnen ze akkoord gaan met de scopie. De patiënten die we oproepen, hebben hun vragenlijst ingevuld. Zodoende kunnen we het polibezoek uitsparen. Dat is winst. Los van het feit dat het tijd scheelt van de zorgverleners, betekent het ook dat mensen minder hoeven te reizen. Daardoor zijn er minder polikliniekruimten en parkeerplaatsen bij ziekenhuizen nodig.”

Echte kwaliteitsverbetering

De voorlichting in de digitale applicatie is mooi vormgegeven, vindt Boekema. “Omdat de voorlichting digitaal plaatsvindt, kunnen er filmpjes en foto’s aan gekoppeld worden. Er zijn filmpjes van ons ziekenhuis gemaakt over het verloop van het hele proces. De patiënten loggen in en kunnen zelf de filmpjes gaan bekijken.”

Het complete zorgpad in het kader van de coloscopie wordt getoond: vanaf de ingang van het ziekenhuis, naar de inschrijfbalie, de afdeling endoscopie, via de wachtkamer, vervolgens de ontvangst door de verpleegkundige, het geven van een infuusnaaldje en meten van de bloeddruk tot aan de gang van zaken op de endoscopiekamer. “Dat staat allemaal op film en het kan desgewenst van het eigen ziekenhuis gemaakt worden”, voegt Boekema toe. “Dit geeft een aanzienlijke kwaliteitsverbetering ten opzichte van de voorlichting zoals die in het verleden plaatsvond.”

Ervaringen in Máxima Medisch Centrum

De producent van de digitale applicatie, Medify, is intensief betrokken bij het implementatietraject. “Medify doet meer dan alleen het maken van filmpjes en een online service bieden”, vertelt Boekema. “Ze nemen het gehele zorgproces door. Met het team van secretaressen, (endoscopie-)verpleegkundigen en artsen hebben we een aantal dagdelen aan het implementatieproces besteed, om ervoor te zorgen dat we het systeem in de toekomst voor meer zaken kunnen inzetten. Het is prettig dat iedereen daarbij betrokken is. Een van onze verpleegkundig specialisten, Wil Adriaans (zie foto), heeft hier veel tijd in gestoken.”

Een beperking van het huidige systeem is nog dat er geen koppeling is met de bestaande ziekenhuis-informatiesystemen. “Het streven is om die koppeling wel tot stand te brengen”, laat Boekema weten. “Het is immers belangrijk dat als je informatie vraagt aan de patiënt, dat meteen in het EPD terechtkomt.”

Toekomstige toepassingsmogelijkheden

Momenteel wordt de online applicatie ingezet in het kader van de voorbereiding bij endoscopische follow-up. “Het plan is om, als de toepassing hiervan eenmaal goed loopt, de filmpjes te gaan inzetten voor het verschaffen van informatie aan alle patiënten die bij ons een endoscopie moeten ondergaan”, aldus Boekema. “Dat kan voor coloscopieën, maar ook voor gastroscopieën en andere interventies.”

Naast het gebruik van deze applicatie in het kader van de darmvoorbereiding ziet Boekema ook andere toepassingsmogelijkheden. Door het gebruik van deze applicatie kunnen patiënten voor diverse andere zorgvragen voorafgaand aan het contact met de zorgprofessional de relevante informatie verkrijgen. “Dat scheelt veel tijd tijdens het consult”, noemt Boekema een voordeel. “Dit kun je niet alleen doen voor de MDL, maar voor iedere verwijzing van de eerste naar de tweede lijn.”

Pilotstudie uit Alkmaar

In een vorig jaar gepubliceerde pilotstudie uit Alkmaar werden 385 volwassenen die waren verwezen voor coloscopie prospectief verdeeld in een groep die alleen verpleegkundig advies kreeg en een groep die naast het verpleegkundige contact voorafgaand aan de scopie CAI kreeg. Exclusiecriteria waren analfabetisme voor de Nederlandse taal en de aanwezigheid van een audiovisuele handicap.

De darmreiniging van het colon, vastgesteld met de Ottawa Bowel Preparation Scale (OBPS) en Boston Bowel Preparation Scale (BBPS), was bevredigend en verschilde niet tussen de groepen. Bovendien waren de patiënten tevreden over het gebruik van CAI; deze applicatie kreeg een waardering van 7,7 uit 10. De helft van de patiënten keek de informatie meerdere keren terug.

CAI blijkt dus een nuttige en praktisch uitvoerbare tool om patiënten voorafgaand aan een coloscopie instructies en voorlichting te geven. De implementatie van CAI draagt bij aan een goede darmreiniging voorafgaand aan een coloscopie en heeft een positieve invloed op de gemoedstoestand van de patiënt. Daarom adviseren de onderzoekers om bij de voorlichting aan patiënten over de coloscopie een kort contact met een verpleegkundige te combineren met CAI.3


  • Bronverwijzing
    1. Spiegel B M, Talley J, Shekelle P, et al. Development and validation of a novel patient educational booklet to enhance colonoscopy preparation. Am J Gastroenterol. 2011;106:875-83.
    2. Kakkar A, Jacobson BC. Failure of an Internet-based health care intervention for colonoscopy preparation: a caveat for investigators. JAMA Intern Med. 2013;173:1374-6.
    3. Veldhuijzen G, Klemt-Kropp M, Noomen C, et al. Computer-assisted instruction before colonoscopy is as effective as nurse counselling, a clinical pilot trial. Endosc Int Open. 2017;5:E792-E797.

Aandachtsgebied:

Endoscopie

Onderwerp:

CAI coloscopie patiëntenvoorlichting

U heeft nog enkele gratis artikelen binnen gastro-enterologie. Maak uw account aan om ongelimiteerd te lezen.